Үйл үг → болзолт хэлбэр
ᠳᠠᠭᠠᠷᠠᠬᠤ даарах
ᠳᠠᠭᠠᠷᠠᠪᠠᠰᠤ даарваас
ᠬᠤ-г хасаж, үйл үгийн үндсэнд ᠪᠠᠰᠤ залгана. Даарваас нь даарвал гэсэн утгатай. Эм үгэнд ᠪᠡᠰᠦ: ирэх → ирвээс.
Бичиг хөрвүүлэгч
Кирилл ↔ Монгол бичиг · Галиг · Зөв бичих
Хэрэгслийг ачаалж байна…
Монгол бичгийн үндэс, дагавар, нөхцөл
Үгийн үндэс → үг бүтээх дагавар → хувилгах нөхцөл гэсэн дарааллаар ажиглаарай. Үйл үгийн -ᠬᠤ/-ᠬᠦ болон доорх нөхцөлүүд үндсэндээ залгаж бичигдэнэ.
Тэмдэг нэр → үйл үг → болзолт хэлбэр
ᠬᠠᠯᠠᠭᠤᠨ халуун
ᠬᠠᠯᠠᠭᠤᠴᠠᠬᠤ халууцах
ᠬᠠᠯᠠᠭᠤᠴᠠᠪᠠᠰᠤ халууцваас
Халуун → халууцахад төгсгөлийн н хасагдаж, -ц- (-ᠴᠠ-) орно. Зөвхөн -х нэмэхгүй. Дараа нь ᠬᠤ-г ᠪᠠᠰᠤ-гаар солино: халууцваас = халууцвал.
Үйл үг → тодотгох хэлбэр
ᠤᠩᠰᠢᠬᠤ унших
ᠤᠩᠰᠢᠭᠰᠠᠨ уншсан
ᠤᠩᠰᠢᠳᠠᠭ уншдаг
-сан/-сэн/-сон/-сөн (ᠭᠰᠠᠨ/ᠭᠰᠡᠨ), -даг/-дэг/-дог/-дөг (ᠳᠠᠭ/ᠳᠡᠭ) нь нэрийг тодотгож болно: уншсан ном, уншдаг хүн. Эдгээр нь үйлт нэрийн хэлбэр юм.
Нэг үндэс → өөр өөр хэлбэр
ᠰᠣᠨᠤᠰᠬᠤ сонсох
ᠰᠣᠨᠤᠰᠤᠮᠠᠷ сонсмоор
ᠰᠣᠨᠤᠰᠳᠠᠭ сонсдог
Сонс- үндэс хадгалагдана. Сонсмоор хэлбэрийн -ᠮᠠᠷ-ын өмнө холбох ᠤ орно; сонсдог хэлбэрийн -ᠳᠠᠭ-ын өмнө орохгүй. Холбох эгшгийг бүх нөхцөлд ижил нэмэхгүй.
Үүсмэл үгийн үндсийг таних
ᠴᠠᠭᠠᠨ цагаан
ᠴᠠᠭᠠᠷᠠᠬᠤ цагаарах
ᠴᠠᠭᠠᠷᠠᠭᠰᠠᠨ цагаарсан
Цагаан → цагаарах, шинэ → шинэчлэх зэрэг үг бүрийн үүсэх хэв өөр. Үүсмэл үйл үгийн үндсийг тогтоосны дараа нөхцөл залгана.
Сонс- үндсийн хувилал
- сонс- + -х → сонсох: үйлийн нэрийн хэлбэр
- сонс- + -сон → сонссон: өнгөрсөн үйлээр тодотгоно
- сонс- + -огд- + -сон → сонсогдсон: бусдад үйлдэгдэх хэв + өнгөрсөн хэлбэр
- сонс- + -моор → сонсмоор: хүсэл, боломжийн утгаар тодотгоно
- сонс- + -дог → сонсдог: давтан үйлдэх утгаар тодотгоно
- сонсох + -уйц → сонсохуйц: сонсож болох хэмжээг илэрхийлнэ
2019 оны А хувилбарын 29-р даалгавар нь зөв бичсэн хэлбэрийг асуудаг. Зөв хариу A — сонссон. Бусад сонголтын монгол бичгийн алдаатай хэлбэрийг зөв бичлэгийн жишээ болгохгүй. Сонсогдсон нь сонссон-оос өөр бүтэцтэй.
Журамласан толийн сонс- үндсийн хувилал дээр сонсохуйц гэж бичсэн байдаг.
Кирилл бичигт л, м, н, в-ийн дараа -б-, бусад үед -в- бичнэ: хэлбээс, даарваас. Монгол бичгийн нөхцөл нь ᠪ үсэгтэй хэвээр байна. Тольд байгаа үгийн бичлэгийг эхэлж баримтална.
